Autor: Małgorzata Miszczuk

Studenci w zaciemnionych goglach i osoby niewidome wzięły udział w warsztatach mających zwrócić uwagę na problemy osób z dysfunkcją wzroku i podnieść poziom wiedzy o niepełnosprawności.
Studenci wspólnie z osobami niewidzącymi i z ich opiekunami wzięli w piątek udział w warsztatach „Niewidomi w kuchni i od kuchni”. W ramach spotkania mieli za zadanie zrobić zakupy spożywcze i przygotować z nich posiłek. Studenci dodatkowo wszystkie czynności wykonywali w zaciemnionych goglach.
„Nie jest to takie proste jak się wydaje. Pierwsze wrażenie to szok, niby znam okolicę, a jednak nie wiedziałam, gdzie się znajduję” – powiedziała studentka Uniwersytetu Szczecińskiego Aleksandra Majewska.
Celem projektu realizowanego przez Koło Naukowe Slawistów Uniwersytetu Szczecińskiego jest podniesienie poziomu wiedzy o niepełnosprawności i uwrażliwienie młodych ludzi na problemy osób niewidomych.
„Istotą jest pokazanie, jak można żyć w ciemności i dawać radę. Trzeba zrozumieć osoby niewidome, uwrażliwić się i pomagać, np. przy przejściu przez ulicę” – powiedziała prof. Ewa Komorowska z Uniwersytetu Szczecińskiego.
„To dobre doświadczenie dla studentów, dlatego cykl będziemy kontynuować. Chcemy rozmawiać o tym, jak to jest być niepełnosprawnym. Mamy takie osoby na wydziale i trzeba zwracać na to uwagę młodych ludzi, że takie jest życie” – dodała Komorowska.
Spotkanie podsumowujące projekt wraz z prelekcją na temat sytuacji osób z dysfunkcją wzroku zaplanowane jest na 12 maja 2023 r. Czytaj dalej →

Potrzeby związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób z niepełnosprawnościami znacznie przerastają możliwości finansowe samorządów województw – wynika z kontroli przeprowadzonej przez NIK. W badanym okresie środki na ten cel pochodziły głównie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), który mimo to nie sprawdzał ani jakie efekty przyniosły projekty zrealizowane dzięki przekazanym pieniądzom, ani tego czy prawidłowo zostały wydane. Kontrola NIK pokazała także niską skuteczność wspieranych przez samorządy zakładów aktywności zawodowej i niedostosowanie prowadzonej przez nie działalności do potrzeb rynku pracy. Z kolei krótki czas przeznaczony na realizację zadań zleconych, uniemożliwiał organizacjom pozarządowym i fundacjom zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami ciągłości rehabilitacji, co jest jednym z warunków jej skuteczności.
Na koniec 2021 r. niemal dwa mln osób powyżej 16 roku życia miało w Polsce orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (dane Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności). W latach 2019-2022 na zawodową i społeczną rehabilitację takich osób PFRON przekazywał samorządom, zgodnie z algorytmem określonym w rządowym rozporządzeniu, ponad 1,2 mld zł rocznie, z czego 1/5 przypadała samorządom województw. W sumie dostały one w badanym okresie 645 mln zł.
Znaczną część wykorzystanych pieniędzy – prawie 70% z 631 mln zł – samorządy województw przekazały zakładom aktywności zawodowej (ZAZ). Roboty budowlane dotyczące obiektów służących rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami (z wyjątkiem rozbiórki tych obiektów) pochłonęły niemal 25% przekazanych przez PFRON środków. W pięciu kontrolowanych województwach: łódzkim, mazowieckim, podkarpackim, śląskim i wielkopolskim zrealizowano dzięki temu większość zgłoszonych projektów.
Najmniej środków z PFRON – zaledwie nieco ponad 6% – samorządy województw przekazały w badanym okresie fundacjom i organizacjom pozarządowym na zadania zlecone. W przypadku kontrolowanych samorządów potrzeby w istotny sposób przerastały ich możliwości finansowe, przez co dofinansowały mniej niż połowę złożonych ofert.
Co prawda nie ma przepisów, które umożliwiłyby PFRON przyznawanie środków na indywidualne potrzeby zgłaszane przez samorządy, jednak to właśnie Zarząd Funduszu przygotowuje projekt rocznego planu finansowego, na podstawie którego wypłaca pieniądze na rehabilitację osób z niepełnosprawnościami.
PFRON pokrywa także koszty obsługi zadań realizowanych przez samorządy województw, w wysokości nie większej niż 2,5% środków wykorzystanych na ten cel. Zgodnie z ustawą o rehabilitacji, powinny to być koszty rzeczywiście poniesione, ale samorządy województw nie muszą wykazywać w sprawozdaniach czy tak się stało. PFRON przelewał pieniądze na obsługę zadań razem ze środkami na ich realizację, a więc zanim zostały wydane i nie weryfikował na co je przeznaczono. Ograniczał się jedynie do wyliczenia czy samorządy nie przekroczyły ustawowego poziomu (w badanym okresie wyniósł 2,4%). Na potrzebę weryfikacji kosztów obsługi zadań wskazuje jednak przypadek Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego, który choć nie przekroczył wyznaczonego poziomu, to jednak niezgodnie z przeznaczeniem wydał w sumie ok. 342 tys. zł. Sfinansowano za to m.in. organizację kiermaszy świątecznych, pikników i zawodów sportowych, inwestycje budowlane oraz szkolenia dla pracowników zakładów aktywności zawodowej.
Mimo, że PFRON przekazywał pieniądze samorządom województw zgodnie z prawidłowo wyliczonym algorytmem, to, jak wykazała NIK, przy podziale środków nie uwzględniał skuteczności i efektywności udzielanego wcześniej wsparcia. W latach 2019-2021 Fundusz nie przeprowadził żadnej kontroli w samorządach wojewódzkich, dotyczącej zadań realizowanych na rzecz osób z niepełnosprawnościami. PFRON monitorował jedynie sprawozdania składane przez samorządowców, którzy jednak nie mają obowiązku przekazywania w nich szczegółowych informacji na temat osiągniętych efektów. W opinii NIK, brak przepisów nie oznacza, że PFRON nie może nadzorować celowości i skuteczności wykorzystania przekazanych samorządom pieniędzy. Fundusz jest autorem wzoru sprawozdań rzeczowo-finansowych (Sp-W) i może go modyfikować w taki sposób, aby uzyskać potrzebne informacje. Czytaj dalej →

„Ustawa jaką wypracowaliśmy to historyczna zmiana w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami. O sile Państwa świadczy troska o tych najsłabszych. Rząd Zjednoczonej Prawicy robi wszystko, aby osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie mieli prawo do godnego i niezależnego życia” – powiedziała w piątek w Sejmie minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg.
W piątek odbyło się pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy, który wprowadza zupełnie nową formę wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. Świadczenie wspierające ma wynosić od 50 proc. do 200 proc. renty socjalnej. Ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2024 roku. Świadczenie obejmie około pół miliona osób. Czytaj dalej →

W latach 2019-2021 Minister Rodziny i Polityki Społecznej z opóźnieniem ogłaszał Program dotyczący usług asystenta osób niepełnosprawnych. Umowy na realizację wsparcia były zawierane po terminie. Zdarzało się, że osoby niepełnosprawne musiały czekać pół roku na przyznanie pomocy. Oznacza to, że usług asystencji osobistej nie świadczono w sposób ciągły. Głównie z powodu opóźnień gminy i powiaty nie wykorzystały w pełni ani środków otrzymanych na ten cel, ani godzin wsparcia dla uczestników Programu. Nie objęły też pomocą planowanej liczby osób niepełnosprawnych. Problemem był też brak nadzoru na poziomie ministerialnym i wojewódzkim. Sytuację pogarszała niewiedza samorządów na temat liczby osób z niepełnosprawnościami zamieszkujących na ich terenie. NIK podkreśla, że w latach 2020-2021 w Polsce z Programu korzystało zaledwie 0,6% osób niepełnosprawnych.
Liczba osób z orzeczoną niepełnosprawnością w Polsce z roku na rok systematycznie rośnie. W 2020 r. w sumie prawie 92 tys. dzieci poniżej 16. roku życia miało orzeczenie o niepełnosprawności, a w 2022 r. liczba ta zwiększyła się niemal o 10%. Wzrost dotyczył także pełnoletnich osób niepełnosprawnych. W 2020 r. osób po 18. roku życia z niepełnosprawnością znacznego stopnia było niecałe 807 tys., a w 2022 r. ich liczba sięgnęła prawie 948 tys., co oznacza wzrost o 17,5%. W przypadku osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w tym okresie wzrost był mniejszy i wyniósł nieco ponad 5%.
Polska ratyfikując w 2012 r. Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych zobowiązała się do wprowadzenia instrumentów służących realizacji prawa osób z niepełnosprawnościami do niezależnego życia, obejmującego m.in. dostępność usług asystenta osobistego. Konwencja nakłada na państwa obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym dostępu do szerokiego spektrum usług, w tym do asystencji osobistej.
Środowiska osób z niepełnosprawnościami od lat zgłaszają zapotrzebowanie na usługę, która pozwoli na większą samodzielność i niezależność tej grupy osób od pomocy rodziny i bliskich, a także zapewni pomoc w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym. Odpowiedzią na te potrzeby jest Program Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej oraz Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami.
W latach 2019-2021 w ramach Programu w całym kraju usługami asystencji osobistej objęto łącznie 22 761 osób niepełnosprawnych. Czytaj dalej →