Przedprzewodnik – czyli coś, co opowiada ci o danym rozwiązaniu, zanim z niego skorzystasz. Przystępne, napisane prostym językiem informacje dotyczące dojazdu, ułatwień komunikacyjnych czy obsługi kolejkomatu i opłatomatu – dzięki opublikowanym właśnie przedprzewodnikom będzie można lepiej zaplanować wizytę w Centrum Obsługi Mieszkańca (COM). Pojawiły się tam także łatwe w odbiorze instrukcje ETR (Easy-To-Read), które prostym językiem wyjaśniają, jak załatwić 5 wybranych spraw. Oba rozwiązania zostały przygotowane z myślą o osobach ze szczególnymi potrzebami.
W Centrach Obsługi Mieszkańca Wrocławianie i Wrocławianki mogą załatwić różne sprawy urzędowe – od wyrobienia dowodu osobistego, przez rejestrację pojazdu po kwestie meldunkowe czy związane z opłatami za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Czytaj dalej →

Firma Google oficjalnie otworzyła w piątek (8 października) w swoim warszawskim biurze pierwsze w Europie Środkowo-Wschodniej Accessibility Discovery Centre (ADC), poświęcone dostępności cyfrowej i rozwiązaniom asystującym, które dołącza do globalnej sieci ADC, działających m.in. w Londynie, Zurychu, Monachium, Mediolanie, Paryżu, São Paulo, Dubaju i Nowym Jorku.
Misją Google jest uporządkowanie światowych zasobów informacji tak, aby były powszechnie dostępne i użyteczne. Warszawskie ADC rozwija wieloletnie działania firmy w tym obszarze, łącząc prezentowanie i testowanie technologii z edukacją, podnoszeniem świadomości oraz bezpośrednim kontaktem z użytkownikami. Centrum zostało zaprojektowane jako otwarte miejsce spotkań dla osób z niepełnosprawnościami, inżynierów i twórców technologii, organizacji społecznych, środowiska akademickiego oraz przedstawicieli sektora publicznego. Prezentowane rozwiązania Google oraz innych firm dotyczą m.in. wzroku, słuchu, motoryki, komunikacji oraz funkcji poznawczych.
Brak dostępności cyfrowej wyklucza z pełnego uczestnictwa w życiu społecznym i gospodarczym znaczne grupy społeczeństwa. Otwarcie Accessibility Discovery Centre w Warszawie to nasz krok w stronę budowania otwartej przestrzeni dialogu, w której technologia powstaje we współpracy ze społecznością, zgodnie z zasadą „nic o nas bez nas” – podkreśla Grzegorz Krumpholz, dyrektor ds. oprogramowania Google Health.
Bariery, z jakimi mierzą się poszczególne osoby, różnią się w zależności od sytuacji, otoczenia i dostępnych zasobów. Dlatego kluczowe jest, aby osoby z niepełnosprawnościami brały aktywny udział w tworzeniu produktów, inicjatyw i programów na każdym etapie – od pierwszego pomysłu po gotowe rozwiązanie.
Accessibility Discovery Centre tworzy warunki do bezpośredniej współpracy społeczności z zespołami projektowymi i inżynierskimi. Strefa warsztatowa została przygotowana z myślą o wspólnym testowaniu, wychwytywaniu błędów (Bug Bash) oraz hackathonach, które odegrały istotną rolę w rozwoju technologii dostępności Google. W trakcie takich wydarzeń rozwijane są technologie, które mogą trafić do produktów firmy. Przykładem niech będzie Live Transcribe – narzędzie przekształcające mowę i dźwięki z otoczenia w tekst wyświetlany na ekranie.
W obszarze komunikacji prezentowane są także Live Caption for Calls, umożliwiające korzystanie z napisów podczas rozmów telefonicznych, oraz Look to Speak, pozwalające wybierać wzrokiem słowa i zwroty wyświetlane na ekranie, które urządzenie następnie odczytuje na głos.
Przetestować można również obsługę komputera za pomocą ruchów głowy oraz mimiki dzięki Face Control w ChromeOS.
Sztuczna inteligencja znajduje zastosowanie m.in. w funkcjach wspierających osoby niewidome i słabowidzące. Guided Frame z technologią od Google DeepMind na urządzeniach Pixel wykorzystuje komunikaty głosowe, sygnały dźwiękowe i wibracje, aby pomóc odpowiednio ustawić aparat podczas wykonywania zdjęcia. Po zrobieniu fotografii osoba korzystająca z TalkBack może otrzymać generowany z wykorzystaniem modeli Gemini opis tego, co znajduje się w kadrze, a następnie zadawać dodatkowe pytania dotyczące zdjęcia.
Ekspozycję dopełnia strefa gier, przygotowana we współpracy z organizacjami społecznymi, pokazująca fizyczne technologie asystujące, alternatywne kontrolery do gier i dostosowane interfejsy, także umożliwiające sterowanie za pomocą wzroku. Przyświecają jej dwa cele – umożliwienie udziału w elektronicznej rozrywce, ale także dostarczenie atrakcyjnej formy uczenia się interfejsów, niwelujących bariery.
Accessibility Discovery Centre mieści się w warszawskim biurze Google przy Rondzie Ignacego Daszyńskiego 2C. Osoby i organizacje zainteresowane wizytą lub zaprezentowaniem technologii w ADC mogą skontaktować się z zespołem Google pod adresem adc-warsaw@google.com. Czytaj dalej →

Nawigacja dla osób niewidomych, platforma analizująca dane o lokalizacji nieruchomości oraz serwis z miejscami na nocleg dla podróżujących samochodami i kamperami – to przykłady rozwijanych przez młodych polskich innowatorów technologii, które odpowiadają na konkretne potrzeby użytkowników. Jedne dopiero przechodzą od prototypu do wersji produkcyjnej, inne zdobywają pierwszych użytkowników lub już działają komercyjnie. Wyzwaniem dla ich twórców jest teraz zwiększanie skali działalności i dotarcie z rozwiązaniami do szerszej grupy odbiorców.
– InPath Finder to nawigacja GPS dla osób niewidomych, stworzona w ten sposób, żeby była bardzo intuicyjna w użyciu, prowadziła użytkownika jak po sznurku. Innowacyjność tego rozwiązania polega na zastosowaniu bardzo dokładnych układów GPS oraz interfejsu haptycznego, który nie korzysta z dźwięku czy wibracji i nie odcina użytkownika od otoczenia, ale skupia się na zmyśle dotyku. Urządzenie przyjmuje formę inteligentnego kompasu, który wskazuje użytkownikowi, dokąd dokładnie iść – mówi agencji Newseria Jan Piętka, twórca InPath Finder, który prezentował swoje rozwiązanie podczas PARP Future Camp w Rynie.
Pomysł na InPath Finder powstał na pierwszym roku studiów Jana Piętki. Był wówczas asystentem niewidomego kolegi, któremu pomagał m.in. w przemieszczaniu się i nauce.
– Dzięki temu poznałem, z czym się mierzą takie osoby i jakie problemy można rozwiązać. Mój projekt jest właśnie odpowiedzią na jeden z problemów związanych z poruszaniem się między różnymi skomplikowanymi punktami – tłumaczy Jan Piętka.
InPath Finder jest obecnie na etapie przechodzenia od prototypu do wersji produkcyjnej. Twórca urządzenia zakłada, że w perspektywie roku–dwóch rozwiązanie mogłoby trafić do szerszego grona użytkowników. Według ostatnich danych GUS na koniec 2024 roku 163,5 tys. osób w Polsce miało orzeczoną niepełnosprawność z powodu chorób narządu wzroku. Blisko 40 proc. z nich miało znaczny stopień niepełnosprawności.
– Do komercjalizacji mojego pomysłu potrzebna jest głównie jak największa społeczność ludzi ze środowiska niewidomych, abym mógł otrzymywać coraz więcej informacji zwrotnej, testów i żebym wiedział, w którą stronę to rozwijać i komu jest to potrzebne – wskazuje Jan Piętka.
Projekt otrzymał już wsparcie w ramach programu Uczelnie Przyszłości realizowanego przez NCBR. Twórca InPath Finder zwraca uwagę, że na kolejnych etapach rozwoju start-upy mogą korzystać zarówno ze środków publicznych, jak i finansowania venture capital.
PARP oferuje szereg instrumentów skierowanych do projektów i firm na różnych etapach rozwoju. W programie Laboratorium Innowatora w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) pomysłodawcy mogą zweryfikować technologiczny pomysł biznesowy i przygotować go do dalszego rozwoju. Z kolei w programie „Platformy startowe dla nowych pomysłów” w ramach Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej (FEPW) start-upy przechodzą programy mentoringowe i procesy inkubacji, a także mogą otrzymać do 600 tys. zł na rozwój działalności oraz przygotowanie produktu do wejścia na rynek i pierwszą sprzedaż (w komponencie IIa). Najbardziej innowacyjne projekty wymagające dodatkowego wsparcia mogą się także ubiegać o dofinansowanie do 2 mln zł w ramach komponentu IIb. Czytaj dalej →

Kampinoski Park Narodowy otworzył 3,5-kilometrową ścieżkę edukacyjną na Polanie Jakubów w Izabelinie, dostosowaną do potrzeb osób poruszających się na wózkach oraz osób niewidomych i słabowidzących. Nosi ona nazwę “Szlakiem Łosia – Połączenie przyrody i ludzi” i powstała dzięki wsparciu Fundacji Pracowniczej Grupy VKR. Fundacja działa przy grupie, do której należą VELUX i Altaterra, i finansuje projekty zgłaszane przez pracowników jej spółek. Wniosek o grant w wysokości 340 000 euro, czyli około 1,5 mln złotych, przygotował zespół pracowników obu firm. Otwarcie odbyło się 2 października, w 75. rocznicę powrotu łosi do Puszczy Kampinoskiej. Czytaj dalej →

1 października w Krakowie odbył się „Odblaskowy Rajd Rowerowy”, w którym uczestniczyli uczniowie i opiekunowie z Zespołu Szkół i Placówek „Centrum dla Niewidomych i Słabowidzących”. W wydarzeniu wzięli udział również policjanci z Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji w Krakowie.
Uczestnicy wyruszyli na trasę na rowerach typu tandem. Wspólnie z nauczycielami oraz funkcjonariuszami przemierzyli drogę prowadzącą do Opactwa Cystersów w Mogile. Policjanci przez cały czas towarzyszyli grupie, dbając o jej bezpieczeństwo i pomagając w sprawnym przeprowadzeniu przejazdu.
Po dotarciu do celu uczestnicy mieli okazję odpocząć, porozmawiać i spędzić wspólnie czas. Następnie grupa rozpoczęła drogę powrotną. Cała wyprawa przebiegła bezpiecznie, a uczestnicy dotarli z powrotem pod budynek szkoły. Czytaj dalej →

Z danych GUS wynika, że w Polsce żyje ponad 5 mln osób z niepełnosprawnościami. Ich aktywność na rynku pracy pozostaje jednak niska – wskaźnik zatrudnienia wynosi 18,5 proc. Luka w zatrudnieniu między osobami z niepełnosprawnościami a pozostałą częścią społeczeństwa jest w Polsce wyraźnie większa niż średnio w UE. Eksperci podkreślają, że kompetencje i doświadczenie osób z niepełnosprawnościami wciąż nie są w pełni wykorzystywane. Wśród największych barier na rynku pracy wymieniają m.in. obawy pracodawców czy brak dostępności. W ich niwelowaniu ma pomóc kampania społeczna Fundacji Avalon „Widzimy się w pracy!”.
– Sytuacja na rynku pracy dynamicznie się zmienia. Pracodawcy dostrzegają, że zaczyna brakować specjalistów, którzy przydaliby się im w organizacji, ale nadal mamy bardzo dużą grupę osób, potencjalnych pracowników, którzy nie są brani pod uwagę. Są to właśnie osoby z niepełnosprawnością. Obecnie mamy ok. 800 tys. osób, które nie są aktywne zawodowo, a posiadają orzeczenie – mówi agencji Newseria Anna Łoginow, specjalistka ds. zasobów ludzkich i doradczyni zawodowa w Fundacji Avalon. – W Polsce mamy ponad 5 mln osób z niepełnosprawnością. To nie oznacza, że wszystkie byłyby w stanie podjąć aktywność zawodową w każdym obszarze. Aczkolwiek nadal jest grupa ok. 20 proc. osób, które mogłyby być aktywne zawodowo, więc mamy bardzo dużo do zrobienia.
Różnica w poziomie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami i pozostałej części społeczeństwa w Polsce w 2025 roku wynosiła 35 pp., a średnia dla Unii Europejskiej – 24,2 pp. Jest to jeden z najgorszych wyników we Wspólnocie – wynika z danych Eurostatu.
– Kraje w Unii Europejskiej, które mają znacznie wyższy wskaźnik aktywności osób z niepełnosprawnością, to na przykład Czechy, Niemcy czy Estonia. Widzimy więc, że nasi sąsiedzi są w stanie podjąć takie działania i może warto zobaczyć, jak u nich to wygląda, i część działań zaimplementować również w Polsce – podkreśla przedstawicielka Fundacji Avalon.
Z danych GUS wynika, że w II kwartale br. w Polsce aktywnych zawodowo było 17,8 mln osób, a stopa bezrobocia wynosiła 3,2 proc. Fundacja Avalon podaje, że wśród osób z niepełnosprawnościami wskaźnik zatrudnienia wyniósł 18,5 proc., a bezrobocie wyniosło 8,6 proc. Na koniec 2025 roku w rejestrach urzędów pracy pozostawało 54,1 tys. osób z niepełnosprawnościami, a w ciągu całego roku zarejestrowało się ich 74,9 tys. Z kolei liczba ofert pracy skierowanych do tej grupy wyniosła 30,4 tys.
– Największą barierą dla osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy jest obawa pracodawców. Jak widzimy z wielu badań, najważniejsze jest przełamanie barier i zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością. Później się okazuje, że ona w niewiarygodny sposób zmienia perspektywę funkcjonowania, bardzo dobrze wpływa na zespół, ale też może się dzielić kompetencjami, umiejętnościami i kwalifikacjami. Poza tym wiele osób z niepełnosprawnościami, jak widzimy ich aktywność w organizacjach pozarządowych, to są wspaniali liderzy, którzy prowadzą zespoły i realizują mnóstwo nowych projektów – podkreśla Małgorzata Lorek, prezeska Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Potwierdzają to m.in. wyniki badania „Pracodawca na TAK” z 2021 roku. Pracodawcy wskazali w nim, że przed zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami powstrzymują ich: brak doświadczenia w tym zakresie (64 proc.), obawa przed mniejszą efektywnością takich pracowników (56 proc.) i ograniczona wiedza na temat korzyści z ich zatrudniania (44 proc.).
– W swojej praktyce zauważam, że pracodawcy coraz częściej odnoszą się do terminu dostępność. W pierwszej kolejności pojawia się myśl, że chodzi o dostępność architektoniczną. Dla mnie dostępność zaczyna się już dużo wcześniej, zanim osoba z niepełnosprawnością przyjdzie do miejsca pracy. To jest właściwie skonstruowane ogłoszenie rekrutacyjne, zebranie się zespołu i planowanie zatrudnienia, wzięcie pod uwagę, że jeżeli przyjdzie pracownik z niepełnosprawnością, to też musi mieć ścieżkę awansu, możliwości rozwoju i wejścia w zespół. Wszystko na równych prawach, tak jak inni współpracownicy – podkreśla Justyna Cuże, trenerka i konsultantka ds. dostępności i HR, jedna z bohaterek kampanii „Widzimy się w pracy!”.
Badania Fundacji Avalon wskazują, że osoby z niepełnosprawnościami wciąż doświadczają dyskryminacji w procesach rekrutacyjnych oraz braku zaufania ze strony pracodawców. Jak wskazują eksperci, zatrudnienie osób z tej grupy bywa postrzegane jako obciążenie organizacyjne lub finansowe, a nie inwestycja w różnorodność i rozwój zakładu pracy.
– Na pewno wielu z nas oczekiwałoby przede wszystkim większej świadomości wśród pracodawców i tego, żeby przy zatrudnianiu kolejnych pracowników oceniano nasze kompetencje, umiejętności, uprawnienia i wiedzę, a nie naszą niepełnosprawność – zaznacza Robert Zarzecki, przedsiębiorca i prezes Fundacji „Widzimy Inaczej”, bohater kampanii „Widzimy się w pracy!”.
– Co dla osób z niepełnosprawnością oznacza możliwość rozwoju zawodowego? Dla moich klientów, z którymi pracuję w doradztwie zawodowym, oznacza to, że ktoś dostrzega ich potencjał, inwestycję w naukę i rozwój kompetencji, doświadczenie i traktuje ich tak jak każdego innego pracownika w zespole. Mogą realizować różnego rodzaju zadania, rozwijać się i spełniać – wyjaśnia Justyna Cuże.
W Polsce 637,6 tys. osób z niepełnosprawnościami ukończyło studia, co pokazują dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021. 26,7 proc. badanych przez PFRON korzystało z kursów zawodowych podnoszących kwalifikacje, a 20,1 proc. z kursów pozwalających zdobyć uprawnienia zawodowe.
– Kampania „Widzimy się w pracy!” przede wszystkim odwraca perspektywę, pokazuje trochę inne postrzeganie osób z niepełnosprawnością jako potencjalnych pracowników. Chcemy walczyć z tym, że są to często osoby niedostrzegane na rynku pracy, pomijane przez pracodawców i niebrane pod uwagę. To ma duży wpływ również na to, w jaki sposób one funkcjonują w życiu codziennym. Dlatego nasza kampania odnosi się do tego, jak wspierać osoby z niepełnosprawnością, ale przede wszystkim jak wspierać biznes, który może się otworzyć na zatrudnienie różnorodnych pracowników – zaznacza Anna Łoginow.
Wszyscy bohaterowie kampanii Fundacji Avalon to osoby z niepełnosprawnością, które są aktywne na rynku pracy, udowadniając, że ich zawodowej tożsamości nie definiuje niepełnosprawność, tylko ich kompetencje, doświadczenie i osobowość. Na plakatach pojawiają się dobrze znane z życia zawodowego sformułowania: „nie widzę przeszkód”, „dowożę temat” czy „ogarniam od ręki”. Kampanii towarzyszy też publikacja poradnika dla pracodawców, która proponuje konkretne rozwiązania w zakresie dostępności i zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Kampania jest współfinansowana przez PFRON.
– Aktywizacja osób z niepełnosprawnościami to odpowiedzialność społeczna nas wszystkich, którzy tworzymy rynek pracy, funkcjonujemy w społeczeństwie. Z jednej strony to tworzenie dobrych warunków pracy, stanowiska pracy, ale też współistnienie nas wszystkich. To nie jest tylko jednostronny proces, wymaga zaangażowania obu stron. Patrzenie na aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami – z perspektywy możliwości, a nie wyzwań – daje perspektywę na przyszłość. Tym bardziej że demografia i starzejące się społeczeństwo pokazują, że to już tak naprawdę nie jest wybór, tylko konieczność – zaznacza Małgorzata Lorek.
GUS prognozuje duży spadek liczby osób w wieku produkcyjnym. Szacuje, że liczba ta w 2060 roku wyniesie odpowiednio 13,3 mln w scenariuszu niskim i 16,6 mln w scenariuszu wysokim, podczas gdy w 2022 roku było to 22,2 mln. To oznaczałoby spadek odpowiednio o 40 proc. i 25 proc. Czytaj dalej →

We Wrocławiu rozpoczął się pilotaż indywidualnego transportu DOOR TO DOOR przeznaczonego dla mieszkańców z niepełnosprawnościami, którzy napotykają trudności w samodzielnym korzystaniu z komunikacji publicznej. Usługa ma uzupełnić istniejący system transportowy i umożliwić dotarcie bezpośrednio z miejsca zamieszkania do wybranego miejsca na terenie miasta.
Pilotaż rozpoczął się 1 października 2026 roku i potrwa do 31 grudnia. Za realizację przewozów odpowiada Stowarzyszenie Dolnośląskie Forum Integracyjne, które zostało wybrane w otwartym konkursie ofert. W ramach programu wykorzystywane będą dwa pojazdy przystosowane do przewozu osób z niepełnosprawnościami. Każdy z nich pozwala na bezpieczny przejazd co najmniej jednej osoby poruszającej się na wózku.
Transport uzupełniający komunikację miejską
Dostępne autobusy i tramwaje są ważnym elementem zapewniania osobom z niepełnosprawnościami możliwości samodzielnego przemieszczania się. Nie zawsze jednak rozwiązują wszystkie problemy związane z podróżą. Przeszkodą może być między innymi duża odległość od przystanku, brak dostępnej trasy dojścia, trudności z pokonaniem infrastruktury znajdującej się po drodze czy konieczność przewiezienia cięższego wózka elektrycznego.
W takich sytuacjach transport DOOR TO DOOR ma stanowić uzupełnienie komunikacji zbiorowej. Kierowca pomaga pasażerowi w przejściu od dostępnego wejścia do budynku do pojazdu, podczas wsiadania i wysiadania oraz przy korzystaniu z rampy lub windy. Pomoc nie obejmuje jednak ręcznego podnoszenia lub przenoszenia pasażera ani wchodzenia do jego prywatnego mieszkania.
Usługa jest przeznaczona do wcześniej zaplanowanych przejazdów. Nie zastępuje pogotowia ratunkowego ani transportu sanitarnego i nie jest przeznaczona dla osób wymagających specjalistycznej opieki medycznej. Nie obejmuje również przewozu osób leżących ani monitorowania ich stanu zdrowia. Czytaj dalej →

Polscy naukowcy pracują nad robotycznym systemem do podawania leków do oka i wykonywania biopsji. Ma on wspomagać okulistów przy zabiegach wymagających bardzo dużej precyzji, m.in. w terapiach genowych, w których lek trzeba dostarczyć w ściśle określone miejsce siatkówki. Rozwiązanie rozwijane w Międzynarodowym Centrum Badań Oka jest obecnie na etapie badań przedklinicznych. Docelowo ma wspierać rozwój nowych metod leczenia chorób oczu.
– W tej chwili mamy bardzo wiele nowych sposobów leczenia oka i wzroku, które wymagają wsparcia najnowszych technologii, między innymi tego, żeby leki były dostarczane bardzo precyzyjnie do miejsca, w którym mają zadziałać. Od wielu wieków rozwijano metody chirurgiczne oka, ale dopiero w XX wieku mogły się one bardzo silnie rozwinąć. Takie zrobotyzowane, bardzo zaawansowane systemy pomagają ograniczyć uszkodzenia oka przy zastosowaniu terapii – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria prof. dr hab. Maciej Wojtkowski, kierownik Międzynarodowego Centrum Badań Oka i kierownik projektu Międzynarodowe Agendy Badawcze.
Projekt Międzynarodowego Centrum Badań Oka (ICTER) jest realizowany w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze, prowadzonego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i finansowanego ze środków pochodzących z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG).
Projekt zakłada stworzenie platformy wspierającej rozwój nowych terapii okulistycznych. Zautomatyzowany system do podawania leków i wykonywania biopsji ma być połączony z obrazowaniem, które pozwoli określać położenie narzędzia w oku. W pracach wykorzystywane są także kompetencje z zakresu terapii genowej, genomiki pojedynczych komórek i bioinformatyki.
– To jest projekt absolutnie innowacyjny, ponieważ takich produktów jeszcze nie ma na rynku. Lekarze okuliści bardzo potrzebują takich instrumentów, które pomogą im w testowaniu i wprowadzaniu nowych metod leczenia. Te metody leczenia są bardzo skomplikowane i często możliwe do zastosowania tylko raz, na przykład terapie genowe, ponieważ nasz układ odpornościowy uczy się tych wirusów, które przenoszą geny, i nie można powtórzyć takiego zabiegu. Ten zabieg musi więc być zrobiony perfekcyjnie. Skuteczność leczenia bardzo mocno zależy od sposobu podania leku – wyjaśnia prof. Maciej Wojtkowski.
– Największy potencjał robotyki i automatyki we wspomaganiu okulistów i zabiegów chirurgicznych widzę w tych elementach, które wymagają zwiększonej precyzji, niekoniecznie tam, gdzie istotne są wiedza i doświadczenie operatora. Pewne końcowe fragmenty zabiegu, które wymagają precyzyjnego podejścia lub podejścia wzdłuż wyznaczonej osi, możemy wykonać za pomocą robota, ale to okulista czy operator decyduje np. o kącie podejścia i ma też możliwość zatrzymania procedury w trakcie jej trwania – mówi dr Karol Karnowski, biofizyk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, kierownik grupy IDoc w projekcie ICTER.
Przykładem takiego podziału zadań może być podawanie leku do struktur oka. Lekarz wybiera miejsce i kąt wprowadzenia igły, a robot może wspomagać jej precyzyjny ruch wzdłuż wyznaczonej osi. Wyposażony w czujniki system ma również pomóc określić moment, w którym narzędzie znajdzie się w odpowiednim miejscu do podania leku.
– W tej chwili możliwość podawania leków w przypadku terapii genowej jest bardzo ograniczona. To bardzo skomplikowany zabieg, w którym trzeba dostarczyć lek w konkretne miejsce na siatkówce z precyzją pojedynczych mikrometrów, czyli milionowych części metra. Taka precyzja jest w tej chwili osiągana tylko przez bardzo wyspecjalizowanych operatorów, a w przyszłości chcielibyśmy, żeby te zabiegi były możliwe do przeprowadzenia wszędzie. Dlatego to urządzenie jest kluczowe – mówi prof. Maciej Wojtkowski.
Nowe rozwiązania mają być testowane m.in. w pracach nad terapią optogenetyczną ślepoty, badaniach pojedynczych komórek związanych z rozwojem czerniaka błony naczyniowej oka oraz nad metodami wczesnego wykrywania retinopatii cukrzycowej.
Prace nad robotyką i automatyką prowadzone w Międzynarodowym Centrum Badań Oka są obecnie na etapie badań przedklinicznych. Pierwsze testy prowadzono na modelach ex vivo, czyli tkankach poza żywym organizmem. Naukowcy przygotowują się do badań in vivo, czyli prowadzonych na żywych organizmach.
– Pierwsze testy robi się na modelach ex vivo, bo są one łatwiej dostępne. Ustawia się wszystkie parametry, testuje się wszystkie procedury i wtedy możemy wykonywać dalsze kroki. Jeżeli chodzi o zastosowania u ludzi, to już jest zupełnie inna bajka. To nie są do końca rzeczy naukowe, to bardziej temat dla przemysłu, który mógłby przejąć technologie i narzędzia, które wytwarzamy. Na dalszym etapie wymagałoby stosowania się do wszelkich regulacji pozwalających na stosowanie u ludzi – mówi dr Karol Karnowski.
Nad projektem pracuje pięć grup badawczych o różnych specjalizacjach. Ich współpraca ma umożliwić rozwój i testowanie całej platformy oraz jej wykorzystanie w badaniach nad nowymi terapiami okulistycznymi.
– Połączenie robotyki z genetyką, biologią oka, bioinformatyką i obrazowaniem daje nam unikatowe możliwości opracowania platformy do wprowadzania leków i nowych terapii w okulistyce. Bez współpracy grup z różnych dziedzin nie byłoby możliwe przetestowanie takiego nowego urządzenia robotycznego i jego dalsze wprowadzenie. Takie połączenie doświadczeń i wiedzy z różnych dziedzin jest unikatowe w skali światowej i oferowane tylko przez nasz instytut – podkreśla prof. Maciej Wojtkowski.
Jednym z elementów rozwijanej platformy jest obrazowanie, które ma pozwalać na śledzenie położenia narzędzia względem struktur oka. Zespół IDoc pracował już wcześniej nad integracją manipulatora robotycznego z optyczną tomografią koherencyjną (OCT), umożliwiającą obrazowanie tkanek oka.
Projekt Międzynarodowe Agendy Badawcze jest realizowany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki. Jego całkowite finansowanie wynosi 30 mln zł. W ramach projektu naukowcy zakładają rozwój technologii od poziomu TRL 4 do TRL 7, czyli od rozwiązania zweryfikowanego w warunkach laboratoryjnych do demonstracji prototypu w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Czytaj dalej →