Narodowy Spis Powszechny 2021

Czym jest spis?

Spis ludności to podstawowe badanie i źródło danych z zakresu statystyki ludności, które ma na celu zebranie informacji o jej stanie i strukturze według ustalonych cech demograficznych i społeczno-zawodowych, w oznaczonym momencie, na określonym terytorium.
Spisy realizowane są zgodnie z zaleceniami i standardami organizacji międzynarodowych, jak UE i ONZ, co umożliwia dokonywanie porównań międzynarodowych. Zgodnie z Art. 4 Rozporządzenia (WE) Nr 763/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9.07.2008 r. w sprawie spisów powszechnych ludności i mieszkań, państwa członkowskie UE zobligowane są do zbierania danych statystycznych. Warto zaznaczyć, że dotacje unijne oraz liczba miejsc w Parlamencie Europejskim przyznawane są m.in. w zależności od liczby mieszkańców danego kraju, opracowanej na podstawie spisów ludności.
Spisy powszechne to czas, kiedy państwo, zadając obywatelom kilka pytań, stara się zdiagnozować: „ilu nas jest”, „kim jesteśmy” i „jak żyjemy”. Spisy powszechne obejmują całą populację ludności i mieszkań. Oznacza to, że dane uzyskiwane w wyniku spisu powszechnego pochodzą od wszystkich obywateli. Co istotne, w przypadku wielu cech demograficzno-społecznych, jak np. wyznanie, narodowość czy stopień niepełnosprawności, spisy powszechne są dla państwa jedynym źródłem danych.
Uzyskane podczas spisu powszechnego dane indywidualne są opracowywane i przedstawiane w postaci agregatów danych o różnych przekrojach i na różnych poziomach podziału terytorialnego i administra-cyjnego kraju. Wyniki spisu umożliwiają analizę i ocenę zróżnicowania przemian demograficznych i społe-cznych. Na ich podstawie podejmowane są najważniejsze decyzje gospodarcze i społeczne na kolejne lata.
Powszechny spis ludności powinien spełniać trzy warunki:

  1. powszechności (obejmować całą ludność),
  2. jednoczesności (musi być przeprowadzony w określonym czasie),
  3. imienności (każda osoba ma zostać spisana z imienia i nazwiska).

Dodatkowo w Polsce stosuje się zasady periodyczności (spisy odbywają się według zaleceń ONZ co 10 lat) oraz bezpośredniości (odpowiedzi na pytania spisowe udziela bezpośrednio osoba spisywana, w wyjątko-wych sytuacjach jej najbliżsi domownicy).
Należy podkreślić, że spisy ludności są podstawą szacunku wszystkich wskaźników makroekonomicznych, podstawą do tworzenia polityki społecznej, polityki mieszkaniowej, wyznaczania obwodów wyborczych, tworzenia operatów losowania do badań statystycznych, alokacji środków państwowych na systemy edukacji, opieki zdrowotnej itp. Nieprawidłowe określenie stanu i struktury populacji należy do najistotniejszych przyczyn błędów i rozbieżności wszelkich szacunków. Dlatego udział w spisie wszystkich mieszkańców kraju jest bardzo ważny.

Termin spisu

Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021 (NSP 2021) jest przeprowadzany na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w terminie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r., według stanu na dzień 31 marca 2021 r., godz. 24:00.
W związku z pandemią COVID-19, obecnie procedowana jest druga nowelizacja ustawy o spisie powszechnym według której termin spisu zostanie wydłużony o trzy miesiące i przeprowadzany będzie w terminie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r., według stanu na dzień 31 marca 2021 r., godz. 24:00.

Obowiązek spisowy

Dane od osób fizycznych objętych spisem powszechnym są zbierane metodą samospisu interne-towego. Każdy mieszkaniec Polski jest zobowiązany samodzielnie przeprowadzić samospis, polegający na weryfikacji, aktualizacji i uzupełnieniu danych o respondencie, zamieszczonych w for-mularzu spisowym.
Samospis internetowy będzie przeprowadzany od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r., a po wejściu w życie drugiej nowelizacji ustawy o NSP 2021 w terminie od 1 kwietnia do 30 września 2021 r.
Metoda samospisu internetowego w pełni zapewnia swobodę przekazywania informacji, szczególnie w zakresie pytań wrażliwych dotyczących np. niepełnosprawności, deklarowania przynależności do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, związków niesformalizowanych.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach kiedy osoba objęta spisem powszechnym nie może dopełnić obowiązku samospisu przez Internet (np. ze względu na zaawansowany wiek, stan zdrowia czy niepełnosprawność, brak dostępu do Internetu), dane są zbierane metodami:

  1. wywiadu telefonicznego przeprowadzanego przez rachmistrza telefonicznego, który wprowadza dane uzyskane od respondenta do formularza spisowego,
  2. wywiadu bezpośredniego przeprowadzanego przez rachmistrza spisowego przy pomocy urządzenia mobilnego wyposażonego w oprogramowanie dedykowane do przeprowadzenia spisu.

Wszystkie dane osobowe przetwarzane w ramach prac spisowych są poufne i podlegają szczególnej ochronie, na zasadach określonych w ustawie o statystyce publicznej oraz w ustawie o ochronie danych osobowych. Dane osobowe od momentu ich zebrania stają się danymi statystycznymi i objęte są tajemnicą statystyczną. Zasada tajemnicy statystycznej ma charakter absolutny, jest wieczysta, obejmuje wszystkie dane osobowe i nie przewiduje żadnych wyjątków dających możliwość jej uchylenia.
Udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 jest obowiązkowy. Odmowa udziału w spisie powszechnym wiąże się z możliwością nałożenia kary grzywny, co jest ujęte w art. 57 ustawy o statystyce publicznej.

Jakie dane będą zbierane w czasie Narodowego Spisu Powszechnego 2021?

Zakres informacyjny spisów określają wymagania międzynarodowe (Rozporządzenie UE nr 763/2008 w sprawie przeprowadzenia spisów ludności i mieszkań) oraz krajowe akty prawne i strategie. Potrzeby krajowe różnych grup użytkowników danych zostały również zbadane przez Główny Urząd Statystyczny podczas konsultacji społecznych spisu.
W ramach narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zostaną zebrane następujące dane:

Aktywność ekonomiczna osób

  1. Bieżący status aktywności zawodowej –pracujący, bezrobotni, bierni zawodowo
  2. lokalizacja miejsca pracy
  3. rodzaj działalności zakładu pracy
  4. zawód wykonywany
  5. status zatrudnienia
  6. wymiar czasu pracy
  7. rodzaj źródła utrzymania osób
  8. rodzaje pobieranych świadczeń

Charakterystyka demograficzna osób:

  1. płeć
  2. wiek
  3. adres zamieszkania
  4. stan cywilny
  5. kraj urodzenia
  6. kraj posiadanego obywatelstwa

Poziom wykształcenia

Niepełnosprawność:Niepełnosprawność:

  1. samoocena niepełnosprawności
  2. prawne orzeczenie o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy
  3. stopień niepełnosprawności
  4. grupy schorzeń powodujące trudności w wykonywaniu codziennych czynności

Stan i charakterystyka zasobów mieszkaniowych (mieszkania i budynki:

  1. rodzaj pomieszczeń mieszkalnych
  2. stan zamieszkania mieszkania
  3. własność mieszkania
  4. liczba osób w mieszkaniu
  5. powierzchnia użytkowa mieszkania
  6. liczba izb w mieszkaniu
  7. wyposażenie mieszkania w urządzenia techniczno-sanitarne
  8. rodzaj stosowanego paliwa do ogrzewania mieszkania
  9. tytuł prawny zamieszkiwania mieszkania przez gospodarstwo domowe
  10. rodzaj budynku, w którym znajduje się mieszkanie
  11. stan zamieszkania budynku
  12. wyposażenie budynku w urządzenia techniczne
  13. powierzchnia użytkowa mieszkań w budynku
  14. liczba izb w budynku
  15. własność budynku
  16. liczba mieszkań w budynku
  17. rok wybudowania budynku

Migracje wewnętrzne i zagraniczne:

  1. okres zamieszkania w obecnej miejscowości
  2. miejsce poprzedniego zamieszkania w kraju
  3. miejsce zamieszkania rok przed spisem
  4. fakt przebywania kiedykolwiek za granicą
  5. rok przyjazdu /powrotu do Polski
  6. miejsce zamieszkania za granicą –kraj (dla osób przebywających kiedykolwiek za granicą)
  7. kraj przebywania i rok wyjazdu z Polski(dla osób przebywających czasowo za granicą)

Charakterystyka etniczno-kulturowa:

  1. narodowość –przynależność narodowa lub etniczna
  2. język, którym posługują się osoby w kontaktach domowych
  3. wyznanie –przynależność do wyznania religijnego

Gospodarstwa domowe i rodziny:

  1. stopień pokrewieństwa z reprezentantem gospodarstwa domowego
  2. tytuł prawny gospodarstwa domowego do zajmowanego mieszkania

Kto podlega spisowi?

Spisowi podlegają następujące grupy ludności:

  1. Obywatele Polski mieszkający w Polsce mający miejsce zamieszkania (rozumiane jako miejsce zameldowania stałego lub czasowego, bądź jako miejsce zamieszkania stałe lub czasowe) w mieszkaniach, zamieszkanych pomieszczeniach niebędących mieszkaniami lub obiektach zbiorowego zakwaterowania,
  2. cudzoziemcy mieszkający w Polsce na stałe oraz przebywający w Polsce czasowo (bez względu na to czy są zameldowani, czy nie) w mieszkaniach, zamieszkanych pomieszczeniach niebędących mieszkaniami lub obiektach zbiorowego zakwaterowania,
  3. Obywatele Polski, którzy przebywają czasowo za granicą (bez względu na okres przebywania), którzy nie wymeldowali się z pobytu stałego w Polsce w związku z wyjazdem na stałe za granicę,
  4. osoby bezdomne bez dachu nad głową – obywatele polscy i cudzoziemcy,

a także mieszkania, budynki, obiekty zbiorowego zakwaterowania oraz zamieszkane pomieszczenia niebędące mieszkaniami.
Spisem nie obejmuje się natomiast:
szefów oraz cudzoziemskiego personelu przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych, członków ich rodzin oraz innych osób korzystających z przywilejów i immunitetów na mocy umów, ustaw lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych,
mieszkań, budynków, obiektów oraz pomieszczeń będących własnością przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych.

Obsługa osób ze szczególnymi potrzebami

W ramach Narodowego Spisu Powszechnego 2021 zapewniona będzie kompleksowa obsługa osób ze szczególnymi potrzebami zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami określa środki służące zapewnianiu dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej i obowiązki podmiotów publicznych, względem tych osób.
W świetle obowiązujących zapisów ustawowych w grupie osób ze szczególnymi potrzebami znajdują się:

  1. osoby z niepełnosprawnościami,
  2. osoby starsze wymagające wsparcia,
  3. osoby wykluczone cyfrowo (np. brak umiejętności posługiwania się komputerem, niska jakość łącza internetowego, brak dostępu do Internetu),
  4. wszystkie pozostałe grupy osób, które z uwagi na swoje cechy lub okoliczności, w których się znajdują nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć barier uniemożliwiających im samo-dzielnie spisanie się przez Internet np. osoby bezrobotne.

Ważne jest aby dotrzeć do jak najszerszego grona obywateli, w tym osób ze szczególnymi potrzebami z informacją o obowiązku spisania się w ramach Narodowego Spisu Powszechnego 2021 oraz z udzieleniem im wsparcia w zależności od zgłaszanych potrzeb.

METODY SPISYWANIA OSÓB ZE SZCZEGÓLNYMI POTRZEBAMI

Aplikacja do samospisu internetowego

Przygotowana aplikacja spełnia wymogi określone w ustawie z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, w szczególności w zakre-sie WCAG 2.1.
Aby usprawnić respondentom proces wypełniania formularza treść pytań została uproszczona (brak pytań o złożonej strukturze składni). Pytania w aplikacji opatrzone są tzw. „helpami” zaznaczonymi literką „i”, w których wyjaśnione są pojęcia.
W celu usprawnienia wypełnienia formularza spisowego opracowany zostanie film instruktażowy do samospisu, który będzie opatrzony audiodeskrypcją, napisami oraz tłumaczeniem na język migowy. Film będzie udostępniony na stronie internetowej spisu, w mediach społecznościowych i innych miejscach kontaktu z osobami ze szczególnymi potrzebami.

Wywiad realizowany przez rachmistrza

Kontakt z osobami ze szczególnymi potrzebami będzie realizowany adekwatnie do zgłaszanych potrzeb. Oznacza to, że:
w przypadku osób starszych czy wykluczonych cyfrowo spis będzie realizowany przede wszystkim za pośrednictwem rachmistrzów spisowych (telefonicznie lub bezpośrednio),
w przypadku osób z niepełnosprawnościami metody zostaną dostosowane do potrzeb tych osób (wywiad telefoniczny, wywiad bezpośredni),
w przypadku osób niedosłyszących lub niesłyszących, a komunikujących się językiem migowym, zgodnie z ustawą o dostępności, każdy urząd zobowiązany jest zapewnić obsługę wniosku zgłoszonego przez tę osobę. Zgłoszenie musi być dokonane na 3 dni przed kontaktem z beneficjentem usługi. Zgłoszona potrzeba w danym Urzędzie Statystycznym powinna być obsłużona adekwatnie do zgłoszonych potrzeb.

Infolinia spisowa

Obsługa telefoniczna respondentów będzie realizowana poprzez infolinię statystyczną. Wsparcie poprzez infolinię jest przeznaczone głównie dla osób z niepełnosprawnością ruchową oraz osób z wadą wzroku. W przypadku osób niesłyszących – opcja zgłoszenia chęci spisania się będzie zagwarantowana ustawowo poprzez kontakt z urzędem i umówienie się na spotkanie z trzydniowym wyprzedzeniem.
Dzwoniąc na infolinię osoby będą mogły skorzystać z:

  1. spisania się,
  2. pomocy w samodzielnym spisaniu się (konsultacja).

Pomoc w samodzielnym spisaniu się będzie dotyczyła wsparcia w wypełnieniu formularza spisowego, problemów technicznych czy innych kwestii, z którymi będą się zwracali zainteresowani.
Dyżury telefoniczne na infolinii będą realizowane przez pracowników statystyki publicznej. Godziny funkcjonowania infolinii będą uzależnione od zapotrzebowania na ten rodzaj wsparcia.
Osoba dzwoniąca będzie mogła również skorzystać z opcji oddzwonienia.
NUMER INFOLINII STATYSTYCZNEJ: 22 279 99 99

MATERIAŁY POPULARYZUJĄCE

W ramach podjętej kampanii promocyjnej zostały opracowane, z myślą o osobach ze szczególnymi potrzebami:

  1. ulotki dostępne w wersji dla osób niedowidzących i posługujących się Braille`em,
  2. spoty telewizyjne z audiodeskrypcją, napisami i tłumaczeniem na język migowy.

Materiały promocyjne będą udostępnione na stronie poświęconej Narodowemu Spisowi Powszechnemu 2021 pod adresem https://spis.gov.pl/materialy-do-pobrania/. Materiały będą również publikowane w mediach społecznościowych.
Dodatkowo zostanie przygotowany:

  1. film instruktażowy, który będzie udostępniony na stronie spisowej i w mediach społecz-nościowych statystyki publicznej, z audiodeskrypcją, napisami i z tłumaczeniem na język migowy.

Bezpieczeństwo danych

Uwzględniając charakter, zakres, kontekst i cele przetwarzania danych oraz ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych o różnym prawdopodobieństwie i wadze zagrożenia, Administrator Danych, którym jest Prezes Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), wdrożył odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby przetwarzanie odbywało się zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).
W procesie przetwarzania danych osobowych uczestniczą wyłącznie osoby upoważnione przez Administratora Danych do przetwarzania danych osobowych z zachowaniem zasady wiedzy koniecznej.
Wszystkie dane osobowe przetwarzane w ramach prac spisowych są poufne i podlegają szczególnej ochronie, na zasadach określonych w ustawie o statystyce publicznej oraz w ustawie o ochronie danych osobowych. Dane osobowe od momentu ich zebrania stają się danymi statystycznymi i objęte są tajemnicą statystyczną. Zasada tajemnicy statystycznej ma charakter absolutny, jest wieczysta, obejmuje wszystkie dane osobowe i nie przewiduje żadnych wyjątków dających możliwość jej uchylenia.
Osoby wykonujące prace spisowe są obowiązane do przestrzegania tajemnicy statystycznej. Przed przystąpieniem do pracy rachmistrzowie są pouczani o istocie tajemnicy statystycznej i sankcjach za jej niedotrzymanie. Następnie na ręce właściwego komisarza spisowego składają pisemne przyrzeczenie następującej treści: „Przyrzekam, że będę wykonywać swoje prace na rzecz statystyki publicznej z całą rzetelnością, zgodnie z etyką zawodową statystyka, a poznane w czasie ich wykonywania dane jednostkowe zachowam w tajemnicy wobec osób trzecich.”
Dane pozyskane podczas spisów mogą być wykorzystywane wyłącznie do opracowań, zestawień i analiz statystycznych oraz do aktualizacji operatów do badań statystycznych prowadzonych przez służby statystyki publicznej.
Udostępnianie lub wykorzystywanie danych uzyskanych w spisach dla innych niż podane celów jest zabronione, pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Spisy, tak jak wszystkie prowadzone przez GUS badania statystyczne, realizowane są z zachowaniem wysokich standardów bezpieczeństwa, w oparciu o nowoczesne techniki teleinformatyczne. Narzędzia oraz procedury w zakresie bezpieczeństwa stosowane przez statystykę publiczną spełniają najwyższe standardy i zapewniają pełną ochronę gromadzonych informacji.
Badania statystyczne statystyki publicznej są uregulowane odmiennie, jeżeli chodzi o prawa osób do ochrony swoich danych. Zgodnie z zapisami europejskich aktów prawnych „prawo do bycia zapomnianym” nie przysługuje, jeżeli przetwarzanie danych jest niezbędne do celów statystycznych.
Polska ustawa o NSP 2021 wymienia wprost artykuły rozporządzenia RODO, które nie mają zastosowania. I tak respondentom nie przysługuje prawo do:

  1. ◾ dostępu do danych osobowych, w tym prawo do uzyskania kopii tych danych,
  2. ◾ sprostowania (poprawiania) danych osobowych,
  3. ◾ ograniczenia przetwarzania danych osobowych,
  4. ◾ sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych.

Administrator danych realizuje obowiązek informacyjny wobec osób, których dane będą przetwarzane poprzez udostępnienie klauzuli informacyjnej w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej GUS i stronie internetowej GUS.

Loteria Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań

Główny Urząd Statystyczny zachęca do udziału w loterii promocyjnej związanej z udziałem w spisie powszechnym.
W loterii może wziąć udział każdy, kto samodzielnie spisze się przez Internet na spis.gov.pl.
Aby wziąć udział w loterii należy:

  1. Wejść na stronę spis.gov.pl i spisać się w dogodnej dla siebie chwili
  2. Pobrać i zachować unikatowy, 10-znakowy kod uprawniający do udziału w loterii
  3. Zgłosić kod na stronie loteria.spis.gov.pl. od 22 kwietnia do 7 lipca 2021 r.
  4. Sprawdzać wyniki losowania w mediach społecznościowych i w regulaminie dostępnym na stronie loteria.spis.gov.pl.

Loteria podzielona jest na 6 etapów.
Terminy losowań i przyjmowania zgłoszeń na poszczególne etapy oraz szczegóły związane z loterią prosimy sprawdzać w regulaminie loterii dostępnym na stronie loteria.spis.gov.pl.
Pierwsze losowanie odbędzie się już 7 maja br.
Do wygrania są karty przedpłacone o wartości 500 zł, 1000 zł (nagrody I-ego stopnia), a w losowaniu finałowym, które odbędzie się 14 lipca – 16 samochodów osobowych! Wezmą w nim udział wszystkie zarejestrowane zgłoszenia!
Prosimy pamiętać, że jedynie spisanie się przez Internet daje możliwość wzięcia udziału w loterii!
Aby mieć większe szanse na wygraną nie warto zwlekać z samospisem. Jeden kod może wziąć udział w maksymalnie 6. losowaniach nagród I-ego stopnia. W finałowym losowaniu wezmą udział wszyscy, którzy dokonają zgłoszenia do loterii – nawet te osoby, które wygrały już wcześniej nagrody. Im szybsze zgłoszenie do loterii tym większa szansa na wygraną!
Regulamin i szczegóły dotyczące loterii dostępne są na loteria.spis.gov.pl. Organizatorem loterii jest Unique One sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie.
W sprawie pytań dotyczących loterii prosimy także o kontakt pod numer (22) 871-99-21 (infolinia czynna w dni robocze w godz. 9.00–17.00, koszt połączenia zgodnie z taryfą operatora).