Senat Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2026 Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej – prekursorki polskiej tyflologii. Uchwała została przyjęta 14 maja 2025 roku jako wyraz hołdu dla osoby, która całe swoje życie poświęciła służbie osobom niewidomym i stworzyła fundamenty systemowej opieki nad nimi w Polsce.
Elżbieta Róża Czacka urodziła się 22 października 1876 roku w Białej Cerkwi, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Pochodziła z rodziny arystokratycznej, była córką Zofii z domu Ledóchowskiej i Feliksa Czackiego. Od dzieciństwa zmagała się z poważnymi problemami ze wzrokiem, a mimo licznych prób leczenia całkowicie straciła go w wieku 22 lat. To doświadczenie stało się punktem zwrotnym w jej życiu i impulsem do podjęcia działań na rzecz innych osób niewidomych.
Po utracie wzroku Róża Czacka nie wycofała się z życia społecznego. Nauczyła się alfabetu Braille’a i rozpoczęła liczne podróże po Europie, między innymi do Francji, Austrii i Szwajcarii, aby poznać najnowsze rozwiązania w zakresie edukacji i wsparcia osób niewidomych. Zdobywaną wiedzę postanowiła przenieść na grunt polski, dostosowując ją do realiów społecznych i kulturowych kraju.
W 1910 roku, z własnych środków, założyła w Warszawie schronisko dla niewidomych kobiet. Uczyły się one tam nie tylko pisma Braille’a, lecz także praktycznych umiejętności pozwalających na większą samodzielność. Rok później placówka została przekształcona w Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, które stało się zalążkiem nowoczesnego systemu wsparcia dla osób niewidomych w Polsce.
Matka Czacka była pionierką w tworzeniu kompleksowej opieki nad osobami z niepełnosprawnością wzroku. Z jej inicjatywy powstały szkoła powszechna, ochronka, biblioteka oraz dom opieki dla starszych niewidomych kobiet. Organizowała również warsztaty, w tym zawodowe, umożliwiające zdobywanie kwalifikacji i podjęcie pracy przez niewidomych mężczyzn. Jej działania miały charakter długofalowy i systemowy, co czyni ją jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej tyflologii.
W czasie I wojny światowej Róża Czacka wybrała drogę życia zakonnego. W 1917 roku złożyła śluby wieczyste w zakonie św. Franciszka, a rok później zatwierdzone zostało założone przez nią Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Zgromadzenie to zostało powołane do służby osobom ociemniałym oraz do duchowego wynagradzania za obojętność i brak wrażliwości wobec ludzkiego cierpienia.
Szczególne znaczenie w jej działalności miał ośrodek w podwarszawskich Laskach, który stał się centrum pomocy osobom niewidomym. To tam w 1926 roku Matka Czacka po raz pierwszy spotkała Stefana Wyszyńskiego, przyszłego Prymasa Polski. W czasie II wojny światowej ich drogi ponownie się skrzyżowały. Na prośbę Matki Czackiej ks. Wyszyński objął opieką niewidome dziewczęta w filiach ośrodka, a następnie został kapelanem w Laskach. Podczas powstania warszawskiego wspólnie nieśli pomoc rannym i potrzebującym.
Za swoją działalność Matka Elżbieta Róża Czacka była wielokrotnie odznaczana najwyższymi polskimi orderami. Otrzymała Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, a pośmiertnie Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski. Zmarła 15 maja 1961 roku w Laskach, w opinii świętości. Została beatyfikowana 12 września 2021 roku wraz z kardynałem Stefanem Wyszyńskim.
Ustanowienie roku 2026 Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej ma na celu przypomnienie jej dorobku, wartości, którymi się kierowała, oraz znaczenia jej pracy dla rozwoju edukacji i wsparcia osób niewidomych w Polsce. To także okazja do refleksji nad odpowiedzialnością społeczną i potrzebą budowania świata bardziej dostępnego i wrażliwego na potrzeby innych.
Źródło: Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 maja 2025 r.