Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami

W dniu 17 listopada 2026 r. Prezydent RP Karol Nawrocki podpisał ustawę z dnia 22 października 2026 r. o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami (numer druku sejmowego 316).
Celem ustawy jest stworzenie stałego, ustawowego systemu asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, umożliwiającego osobom z niepełnosprawnościami uzyskanie wsparcia w niezależnym życiu, wykonywaniu codziennych czynności oraz uczestnictwo w życiu społecznym lub zawodowym. Ustawa ma zastąpić model oparty głównie na okresowych programach, którym zarzucano brak ciągłości, niewystarczające finansowanie i nierówną dostępność terytorialną. Regulacja służy także realizacji art. 19 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, dotyczącego prawa do niezależnego życia i włączenia w społeczność.
Ustawa określa zasady przyznawania prawa do asystencji osobistej, zakres wsparcia udzielanego w ramach asystencji osobistej oraz warunki świadczenia tej formy pomocy. Reguluje również wymagania wobec asystentów, zasady wpisu do Rejestru asystentów oraz wyboru asystenta, a także zasady realizacji asystencji osobistej, wpisu do Rejestru realizatorów i wyboru realizatora. W dokumencie określono ponadto zasady koordynacji asystencji osobistej, zawierania kontraktu, na podstawie którego będzie świadczona asystencja osobista, oraz zasady jej finansowania i kontroli. Ustawa przewiduje również kary administracyjne z tytułu nieprawidłowego wykonywania obowiązków, a także określa zasady przetwarzania danych osobowych w ramach asystencji osobistej.
Nowe przepisy określają także zadania powiatów, gmin, wojewodów, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
Wsparciem w zakresie asystencji osobistej zostaną objęte osoby z niepełnosprawnościami od ukończenia 18. do ukończenia 65. roku życia, posiadające decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie co najmniej 80 punktów. Z asystencji będą mogły korzystać również osoby od ukończenia 13. do ukończenia 18. roku życia, posiadające określone w ustawie orzeczenia o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Warunkiem korzystania z asystencji będzie również posiadanie miejsca zamieszkania, w okresie korzystania z niej, na terytorium Polski oraz spełnienie określonych warunków dotyczących obywatelstwa albo legalnego pobytu na terytorium Polski.
Prawo do asystencji osobistej będzie ustalane przez właściwe zespoły, czyli wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Podstawą ustalenia prawa będzie formularz samooceny, wywiad z osobą z niepełnosprawnością, decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia oraz wynik oceny potrzeb związanych z asystencją.
Prawo do bezpłatnej asystencji osobistej będzie przysługiwało osobom uprawnionym zamieszkałym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wymiar godzin asystencji ma zależeć od indywidualnej oceny, a nie wyłącznie od liczby punktów potrzeby wsparcia. W przypadku osób od 18. do 65. roku życia będzie wynosił od 20 do 240 godzin, natomiast osoby od 13. roku życia do ukończenia 18. roku życia będą mogły korzystać z od 20 do 80 godzin asystencji.
Asystencja osobista ma obejmować wsparcie osoby z niepełnosprawnością w wykonywaniu codziennych czynności, poruszaniu się oraz uczestniczeniu w życiu społecznym lub zawodowym. Jej celem będzie umożliwienie osobie z niepełnosprawnością niezależnego życia, a wsparcie ma być świadczone zgodnie z jej wolą oraz potrzebami.
Asystencja osobista będzie obejmowała między innymi pomoc w czynnościach samoobsługowych, w tym w utrzymaniu higieny osobistej, prowadzeniu gospodarstwa domowego, przemieszczaniu się oraz komunikowaniu się z otoczeniem. Wsparcie będzie mogło dotyczyć także podejmowania aktywności życiowej, w tym aktywności osobistej, społecznej i zawodowej.
Asystencję będzie wykonywał asystent osobisty wpisany do odpowiedniego rejestru. Ustawa określa warunki, jakie będzie musiała spełnić osoba ubiegająca się o wpis do Rejestru asystentów.
Realizatorem asystencji będzie powiat, gmina działająca na podstawie porozumienia z powiatem albo uprawniony podmiot spełniający warunki wpisu do rejestru, w tym między innymi organizacja pozarządowa lub podmiot ekonomii społecznej. Do obowiązków realizatorów będzie należała między innymi rekrutacja asystentów osobistych, wyznaczanie koordynatora asystencji osobistej i organizacja jego pracy, prowadzenie szkoleń oraz obsługa kadrowa i finansowa asystentów osobistych. Realizatorzy będą również odpowiedzialni za monitorowanie świadczenia asystencji osobistej i zapewnienie jej ewaluacji.
Podstawą świadczenia usługi asystencji przez asystenta będzie kontrakt trójstronny. Asystenci nie będą mogli być zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Kontrakt będzie określał w szczególności zakres i miejsce świadczenia usług, liczbę godzin asystencji, wynagrodzenie, w tym poziom stawki godzinowej, oraz zakres czynności wykonywanych przez asystenta osobistego na rzecz użytkownika.
Ustawa reguluje zasady rozwiązywania, wypowiadania i wygaśnięcia kontraktu. W zakresie nieuregulowanym w ustawie do kontraktu będą miały odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące umowy zlecenia. Ustawa przyznaje jednak asystentowi niektóre gwarancje zbliżone do pracowniczych, między innymi okres wypowiedzenia oraz płatny czas wolny.
W ustawie uregulowano również zasady świadczenia i wynagradzania asystencji osobistej. Wprowadzone zostaną stawki godzinowe asystencji osobistej, ubezpieczenie OC dla asystentów, a także system szkoleń i instruktaży oraz superwizja dla asystentów osobistych.
Przyznawanie prawa do asystencji oraz realizacja tego prawa będą się opierały na rozwiązaniach elektronicznych, czyli systemach teleinformatycznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zapewni system do obsługi realizacji prawa do asystencji, obejmujący między innymi wybór realizatora i asystenta, sprawozdania z realizacji asystencji oraz rozliczanie godzin usługi. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego zapewni natomiast system służący ustalaniu prawa do asystencji. W systemie teleinformatycznym mają być również prowadzone rejestry asystentów i realizatorów.
W realizacji asystencji osobistej będzie brał udział także koordynator asystencji osobistej, zatrudniany przez realizatora wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Ustawa określa wymagane kwalifikacje dla koordynatorów oraz zakres ich obowiązków.
Do zadań koordynatora będzie należało między innymi wspieranie osoby z niepełnosprawnością w wyborze asystenta osobistego, organizowanie zastępstwa za asystenta osobistego, a także wspieranie użytkownika lub asystenta osobistego, na ich wniosek, w realizacji obowiązków związanych z raportowaniem świadczenia asystencji osobistej oraz korzystaniem z systemu teleinformatycznego. Koordynator będzie również dokonywał ewaluacji świadczenia asystencji osobistej.
System asystencji ma być zgodnie z ustawą finansowany z budżetu państwa w formie dotacji. Powiat został zobowiązany do zapewnienia asystencji osobistej na obszarze swojej właściwości terytorialnej. Organizacja i realizacja asystencji osobistej będą wykonywane przez powiat jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.
Wojewodowie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne podmioty otrzymają nowe zadania związane z prowadzeniem postępowań, systemów i rejestrów, a także z kontrolą oraz rozliczaniem środków.
Ustawa wprowadza również zmiany w przepisach dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych, uprawnień do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych, systemu ubezpieczeń społecznych, podatku od towarów i usług, ochrony przyrody, świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, opłaty skarbowej, finansów publicznych oraz Funduszu Solidarnościowego.
Zmiany wprowadzane w tych ustawach mają w większości charakter wynikowy. Ich celem jest zapewnienie spójności systemowej z nową ustawą. W zmianach do ustaw podatkowych ustawa wprowadza odpowiednie zwolnienia podatkowe, między innymi w zakresie wartości świadczeń użytkownika korzystającego z asystencji osobistej. Świadczenia te mają być zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych.
Ustawa wejdzie w życie 14 dni od dnia ogłoszenia. Wyjątkiem będą przepisy dotyczące systemów teleinformatycznych do przyznawania prawa do asystencji osobistej, w zakresie udostępniania tych systemów wojewodom. Przepisy te wejdą w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.
Później, po upływie 14 miesięcy od dnia ogłoszenia, wejdą w życie przepisy dotyczące systemów teleinformatycznych do obsługi prawa do asystencji osobistej. Z kolei przepisy dotyczące Rejestru realizatorów, w tym wpisu do tego rejestru, wejdą w życie po upływie 5 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.
Ustawa przewiduje etapowe wdrażanie systemu asystencji osobistej. Maksymalny wymiar usług asystencji osobistej dla osób uprawnionych, które ukończyły 18. rok życia i nie ukończyły 65. roku życia, będzie wynosił 200 godzin w 2028 roku. W 2029 roku limit ten zostanie zwiększony do 220 godzin, a od 1 stycznia 2030 roku będzie wynosił maksymalnie 240 godzin.
Etapowo będzie również rozszerzany dostęp do asystencji w zależności od poziomu potrzeby wsparcia. Osoby od 18. do 65. roku życia posiadające ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie co najmniej 90 punktów będą mogły złożyć wniosek o przyznanie prawa do asystencji osobistej od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Będą one uprawnione do korzystania z asystencji od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 16 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.
W przypadku osób posiadających co najmniej 85 punktów w ostatecznej decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia możliwość złożenia wniosku nastąpi od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 17 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Prawo do korzystania z asystencji będzie w tym przypadku przysługiwało od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 21 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.
Osoby posiadające co najmniej 80 punktów będą mogły złożyć wniosek o przyznanie prawa do asystencji osobistej od 1 września 2028 roku, natomiast korzystanie z asystencji osobistej będzie możliwe od 1 stycznia 2029 roku.


 

Źródło: KPRP

Porozmawiaj z nami